Tadeusz Wadowski Pietrzkiewicz
RODZICE:
Piotr-Sylwester & Teresa-Krystyna Antonowicz
Pokolenie XII
Tadeusz Wadowski Pietrzkiewicz był synem Piotra-Sylwestra Wadowskiego Pietrzkiewicza herbu Ostoja i Teresy-Krystyny z Antonowiczów herbu Andrault de Buy. Urodził się 10 listopada 1903 roku w Windawie (Ventspils) na Łotwie. Miał braci: Antoniego-Wacława i Andrzeja-Władysława.
W dzieciństwie mieszkał z rodzicami w Windawie. Z tego okresu pochodzą fotografie rodzinne wykonane w atelier fotograficznym Leizingera. Od 1905 roku rodzina Pietrzkiewiczów przebywała w Archangielsku, skąd pochodzą kolejne fotografie, wykonane w atelier M. T. Sorokina. Od 1912 roku Pietrzkiewiczowie mieszkali już w Petersburgu, początkowo w Zaułku Ertielewa pod nr 3, a od 1914 roku przy ulicy Gatczińskiej nr 7. W Petersburgu Tadeusz uczęszczał prawdopodobnie do Prywatnego Męskiego Gimnazjum przy kościele św. Katarzyny. W 1918 roku Teresa-Krystyna z matką Jakobiną i z synami opuściła Piotrogród i wróciła na Litwę, a wkrótce do Wilna, gdzie Tadeusz kontynuował naukę w gimnazjum państwowym im. Joachima Lelewela.
Naukę przerwał, by wstąpić do 1 Pułku Ułanów Wileńskich, przekształconego w czerwcu 1919 roku w 13 Pułk Ułanów. Służył w nim od maja do grudnia 1919 roku pod dowództwem mjr. Władysława Dąbrowskiego. Zastępcą dowódcy był rtm. Jerzy Dąbrowski „Łupaszka”. W tym okresie pułk działał na froncie litewsko-białoruskim. Według przekazu rodzinnego wcześniej u Dąbrowskiego służył także starszy brat Tadeusza, Antoni-Wacław.
W grudniu 1919 roku Tadeusz został zwolniony z wojska w celu dalszej nauki. Miał wówczas zaledwie 16 lat. Kontynuował naukę w wileńskim gimnazjum im. Joachima Lelewela i 23 maja 1923 roku zdał maturę.
W 1923 roku prawdopodobnie wstąpił do Polskiego Towarzystwa Teozoficznego, utworzonego w 1921 roku przez Wandę Dynowską za zgodą Józefa Piłsudskiego. Należał do koła „Ananda” w Wilnie. Możliwe, że w tym okresie jego partnerką była Sława Banaszewska, również należąca do Towarzystwa Teozoficznego. Ludwik Hass w słowniku Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny wskazał ją jako żonę Tadeusza Pietrzkiewicza. Informacji tej nie potwierdza jednak dotąd żaden znany dokument rodzinny. W 1924 roku do koła „Ananda” wstąpił także płk Michał Tokarzewski-Karaszewicz, dowódca 19 Dywizji Piechoty w Wilnie, wkrótce awansowany na generała brygady. Prawdopodobnie pod jego wpływem Tadeusz przystąpił do Liberalnego Kościoła Katolickiego.
Jesienią 1924 roku Tadeusz rozpoczął studia rolnicze w Wyższej Szkole Rolniczej w Brnie, a następnie kontynuował je w Wiedniu, na Universität für Bodenkultur. W listopadzie 1925 roku wstąpił na Wydział Rolniczy Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. We wniosku określił swoje wyznanie jako „wolno-katolickie”.
W listopadzie 1926 roku był obecny podczas wizyty biskupa Liberalnego Kościoła Katolickiego Jamesa Ingalla Wedgwooda w Warszawie. W czasie tej wizyty gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz został wyświęcony na kapłana tego kościoła. W tym samym roku przebywał krótko na Litwie, u matki. Do 1941 roku na Litwę nie wrócił, aby uniknąć konieczności służby wojskowej w armi litewskiej.
W 1928 roku w Poznaniu Tadeusz ożenił się z Zofią-Antoniną Grzybowską. Z Zofią Grzybowską miał dwóch synów: Tadeusza-Walerego (*1928) i Jerzego-Lecha (*1930). Narodziny pierwszego syna i konieczność zapewnienia rodzinie środków utrzymania były prawdopodobnie powodem, dla którego nie ukończył studiów. Przerwał je jako student czwartego roku w roku akademickim 1928/1929.
W sierpniu 1929 roku, podczas pobytu w Naarden w Holandii, sam został wyświęcony na kapłana Liberalnego Kościoła Katolickiego przez biskupa Jamesa Ingalla Wedgwooda.
Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku Tadeusz Pietrzkiewicz administrował Mężeninem, nadbużańskim ośrodkiem letnich spotkań środowiska teozoficznego i wolnomularskiego. Od 1929 roku Mężenin był własnością utworzonej w tym celu Spółdzielni Kultury Rolnej i Kolonii Letnich, przemianowanej później na Spółdzielnię Przyjaciół Uroczyska Mężenin. Bywali tam między innymi gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Janusz Korczak i inne osoby związane z Polskim Towarzystwem Teozoficznym. Potwierdza to również artykuł prasowy z 1930 roku, zamieszczony w gazecie ABC, opisujący Mężenin jako „klasztor teozofów”. W artykule tym wymieniono Tadeusza „Pieczkiewicza”, byłego studenta SGGW, jako „biskupa teozofów” i administratora majątku.
W pierwszej połowie lat 30. po rozwodzie ożenił się z Jadwigą Zielińską, z którą miał dwóch synów: Andrzeja-Jana (*1933) i Lecha-Krzysztofa (*1935).
Był związany nie tylko z ruchem teozoficznym, lecz także ze środowiskiem wolnomularskim. Według Ludwika Hassa został przyjęty do warszawskiej loży „Orzeł Biały”, działającej w jurysdykcji, a następnie w Federacji Polskiej Zakonu Wszechświatowego Zjednoczonego Wolnomularstwa „Le Droit Humain”.
Znał sie osobiście z Tadeuszem-Ignacym Pietrzkiewiczem, synem Ignacego-Gerarda, którego odwiedził w jego warszawskim mieszkaniu pod koniec lat 20-tych.
W 1934 roku Tadeusz wstąpił do Korpusu Ochrony Pogranicza. Służył początkowo w Budsławiu, a następnie w batalionie KOP „Hoszcza”, na pograniczu z ZSRS. Pełnił tam funkcję oficera oświatowego. Jako porucznik batalionu KOP „Hoszcza”, na polecenie władz zwierzchnich, sporządził raport o stanie społeczno-oświatowym gminy Hoszcza powiatu rówieńskiego.
Wiosną 1939 roku wystąpił z wojska i wraz z rodziną przeniósł się do Wołożyna w województwie nowogródzkim, gdzie objął posadę powiatowego agronoma. Po 17 września 1939 roku znalazł się pod okupacją sowiecką. Był wówczas czasowo aresztowany, lecz wkrótce został zwolniony i nadal pełnił obowiązki agronoma powiatowego. Jak sam pisał 13 listopada 1939 roku do matki w Poniewieżu: „Przymusowo odpoczywałem tylko tydzień - wyszedłem złapawszy pierwszą wesz.” Dalej pisał: „jestem старший агроном. Pracuję, więc mam co jeść.”
W 1941 roku, po zajęciu Wołożyna przez Niemców, pełnił nieznaną bliżej funkcję we władzach miejskich. Wykorzystując swoje stanowisko, pomógł w ucieczce znajomym Żydom aresztowanym i osadzonym w piwnicach ratusza. Z tego powodu został zadenuncjowany przez miejscowego Polaka antysemitę, a następnie 20 lipca 1941 roku aresztowany przez niemiecką żandarmerię polową. Przekazany do dyspozycji Gestapo, został przewieziony z innymi więźniami do Mińska Litewskiego i osadzony w tamtejszym więzieniu. Prawdopodobnie został tam rozstrzelany w 1941 roku.
Powojenne poszukiwania prowadzone za pośrednictwem Polskiego Czerwonego Krzyża nie przyniosły rezultatu. Nie udało się ustalić daty ani miejsca jego śmierci.
Po aresztowaniu męża, jesienią 1941 roku Jadwiga Pietrzkiewiczowa z synami opuściła Wołożyn i przeniosła się do teściowej, do Poniewieża, a później do jej majątku w Birżałach. Po zakończeniu wojny wróciła z synami do Polski, przez Warszawę, do Mężenina, gdzie w odtworzonej Spółdzielni Przyjaciół Uroczyska Mężenin pracowała jako kucharka.
W dzieciństwie mieszkał z rodzicami w Windawie. Z tego okresu pochodzą fotografie rodzinne wykonane w atelier fotograficznym Leizingera. Od 1905 roku rodzina Pietrzkiewiczów przebywała w Archangielsku, skąd pochodzą kolejne fotografie, wykonane w atelier M. T. Sorokina. Od 1912 roku Pietrzkiewiczowie mieszkali już w Petersburgu, początkowo w Zaułku Ertielewa pod nr 3, a od 1914 roku przy ulicy Gatczińskiej nr 7. W Petersburgu Tadeusz uczęszczał prawdopodobnie do Prywatnego Męskiego Gimnazjum przy kościele św. Katarzyny. W 1918 roku Teresa-Krystyna z matką Jakobiną i z synami opuściła Piotrogród i wróciła na Litwę, a wkrótce do Wilna, gdzie Tadeusz kontynuował naukę w gimnazjum państwowym im. Joachima Lelewela.
Naukę przerwał, by wstąpić do 1 Pułku Ułanów Wileńskich, przekształconego w czerwcu 1919 roku w 13 Pułk Ułanów. Służył w nim od maja do grudnia 1919 roku pod dowództwem mjr. Władysława Dąbrowskiego. Zastępcą dowódcy był rtm. Jerzy Dąbrowski „Łupaszka”. W tym okresie pułk działał na froncie litewsko-białoruskim. Według przekazu rodzinnego wcześniej u Dąbrowskiego służył także starszy brat Tadeusza, Antoni-Wacław.
W grudniu 1919 roku Tadeusz został zwolniony z wojska w celu dalszej nauki. Miał wówczas zaledwie 16 lat. Kontynuował naukę w wileńskim gimnazjum im. Joachima Lelewela i 23 maja 1923 roku zdał maturę.
W 1923 roku prawdopodobnie wstąpił do Polskiego Towarzystwa Teozoficznego, utworzonego w 1921 roku przez Wandę Dynowską za zgodą Józefa Piłsudskiego. Należał do koła „Ananda” w Wilnie. Możliwe, że w tym okresie jego partnerką była Sława Banaszewska, również należąca do Towarzystwa Teozoficznego. Ludwik Hass w słowniku Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny wskazał ją jako żonę Tadeusza Pietrzkiewicza. Informacji tej nie potwierdza jednak dotąd żaden znany dokument rodzinny. W 1924 roku do koła „Ananda” wstąpił także płk Michał Tokarzewski-Karaszewicz, dowódca 19 Dywizji Piechoty w Wilnie, wkrótce awansowany na generała brygady. Prawdopodobnie pod jego wpływem Tadeusz przystąpił do Liberalnego Kościoła Katolickiego.
Jesienią 1924 roku Tadeusz rozpoczął studia rolnicze w Wyższej Szkole Rolniczej w Brnie, a następnie kontynuował je w Wiedniu, na Universität für Bodenkultur. W listopadzie 1925 roku wstąpił na Wydział Rolniczy Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. We wniosku określił swoje wyznanie jako „wolno-katolickie”.
W listopadzie 1926 roku był obecny podczas wizyty biskupa Liberalnego Kościoła Katolickiego Jamesa Ingalla Wedgwooda w Warszawie. W czasie tej wizyty gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz został wyświęcony na kapłana tego kościoła. W tym samym roku przebywał krótko na Litwie, u matki. Do 1941 roku na Litwę nie wrócił, aby uniknąć konieczności służby wojskowej w armi litewskiej.
W 1928 roku w Poznaniu Tadeusz ożenił się z Zofią-Antoniną Grzybowską. Z Zofią Grzybowską miał dwóch synów: Tadeusza-Walerego (*1928) i Jerzego-Lecha (*1930). Narodziny pierwszego syna i konieczność zapewnienia rodzinie środków utrzymania były prawdopodobnie powodem, dla którego nie ukończył studiów. Przerwał je jako student czwartego roku w roku akademickim 1928/1929.
W sierpniu 1929 roku, podczas pobytu w Naarden w Holandii, sam został wyświęcony na kapłana Liberalnego Kościoła Katolickiego przez biskupa Jamesa Ingalla Wedgwooda.
Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku Tadeusz Pietrzkiewicz administrował Mężeninem, nadbużańskim ośrodkiem letnich spotkań środowiska teozoficznego i wolnomularskiego. Od 1929 roku Mężenin był własnością utworzonej w tym celu Spółdzielni Kultury Rolnej i Kolonii Letnich, przemianowanej później na Spółdzielnię Przyjaciół Uroczyska Mężenin. Bywali tam między innymi gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Janusz Korczak i inne osoby związane z Polskim Towarzystwem Teozoficznym. Potwierdza to również artykuł prasowy z 1930 roku, zamieszczony w gazecie ABC, opisujący Mężenin jako „klasztor teozofów”. W artykule tym wymieniono Tadeusza „Pieczkiewicza”, byłego studenta SGGW, jako „biskupa teozofów” i administratora majątku.
W pierwszej połowie lat 30. po rozwodzie ożenił się z Jadwigą Zielińską, z którą miał dwóch synów: Andrzeja-Jana (*1933) i Lecha-Krzysztofa (*1935).
Był związany nie tylko z ruchem teozoficznym, lecz także ze środowiskiem wolnomularskim. Według Ludwika Hassa został przyjęty do warszawskiej loży „Orzeł Biały”, działającej w jurysdykcji, a następnie w Federacji Polskiej Zakonu Wszechświatowego Zjednoczonego Wolnomularstwa „Le Droit Humain”.
Znał sie osobiście z Tadeuszem-Ignacym Pietrzkiewiczem, synem Ignacego-Gerarda, którego odwiedził w jego warszawskim mieszkaniu pod koniec lat 20-tych.
W 1934 roku Tadeusz wstąpił do Korpusu Ochrony Pogranicza. Służył początkowo w Budsławiu, a następnie w batalionie KOP „Hoszcza”, na pograniczu z ZSRS. Pełnił tam funkcję oficera oświatowego. Jako porucznik batalionu KOP „Hoszcza”, na polecenie władz zwierzchnich, sporządził raport o stanie społeczno-oświatowym gminy Hoszcza powiatu rówieńskiego.
Wiosną 1939 roku wystąpił z wojska i wraz z rodziną przeniósł się do Wołożyna w województwie nowogródzkim, gdzie objął posadę powiatowego agronoma. Po 17 września 1939 roku znalazł się pod okupacją sowiecką. Był wówczas czasowo aresztowany, lecz wkrótce został zwolniony i nadal pełnił obowiązki agronoma powiatowego. Jak sam pisał 13 listopada 1939 roku do matki w Poniewieżu: „Przymusowo odpoczywałem tylko tydzień - wyszedłem złapawszy pierwszą wesz.” Dalej pisał: „jestem старший агроном. Pracuję, więc mam co jeść.”
W 1941 roku, po zajęciu Wołożyna przez Niemców, pełnił nieznaną bliżej funkcję we władzach miejskich. Wykorzystując swoje stanowisko, pomógł w ucieczce znajomym Żydom aresztowanym i osadzonym w piwnicach ratusza. Z tego powodu został zadenuncjowany przez miejscowego Polaka antysemitę, a następnie 20 lipca 1941 roku aresztowany przez niemiecką żandarmerię polową. Przekazany do dyspozycji Gestapo, został przewieziony z innymi więźniami do Mińska Litewskiego i osadzony w tamtejszym więzieniu. Prawdopodobnie został tam rozstrzelany w 1941 roku.
Powojenne poszukiwania prowadzone za pośrednictwem Polskiego Czerwonego Krzyża nie przyniosły rezultatu. Nie udało się ustalić daty ani miejsca jego śmierci.
Po aresztowaniu męża, jesienią 1941 roku Jadwiga Pietrzkiewiczowa z synami opuściła Wołożyn i przeniosła się do teściowej, do Poniewieża, a później do jej majątku w Birżałach. Po zakończeniu wojny wróciła z synami do Polski, przez Warszawę, do Mężenina, gdzie w odtworzonej Spółdzielni Przyjaciół Uroczyska Mężenin pracowała jako kucharka.
Tadas Vadauskas-Petržkevičius buvo Petro-Silvestro Vadausko-Petržkevičiaus, Ostoja herbo, ir Teresos-Kristinos Antonovičiūtės, Andrault de Buy herbo, sūnus. Gimė 1903 m. lapkričio 10 d. Ventspilyje, Latvijoje. Turėjo brolius: Antaną-Vaclovą ir Andrių-Vladislovą.
Vaikystėje gyveno su tėvais Ventspilyje. Iš šio laikotarpio yra išlikusios šeimos fotografijos, padarytos Leizingerio fotografijos ateljė. Nuo 1905 m. Petržkevičių šeima gyveno Archangelske; iš ten yra kilusios kitos fotografijos, padarytos M. T. Sorokino ateljė. Nuo 1912 m. Petržkevičiai jau gyveno Sankt Peterburge, iš pradžių Ertielevo skersgatvyje Nr. 3, o nuo 1914 m. Gatčinos gatvėje Nr. 7. Sankt Peterburge Tadas tikriausiai lankė privačią berniukų gimnaziją prie Šv. Kotrynos bažnyčios. 1918 m. Teresa-Kristina su motina Jakobina ir sūnumis paliko Petrogradą ir grįžo į Lietuvą, netrukus — į Vilnių, kur Tadas tęsė mokslą Joachimo Lelewelio valstybinėje gimnazijoje.
Mokslą nutraukė, kad įstotų į 1-ąjį Vilniaus ulonų pulką, kuris 1919 m. birželį buvo pertvarkytas į 13-ąjį ulonų pulką. Jame tarnavo nuo 1919 m. gegužės iki gruodžio, vadovaujamas majoro Vladislovo Dąbrowskio. Vado pavaduotojas buvo rotmistras Jurgis Dąbrowskis „Łupaszka“. Tuo laikotarpiu pulkas veikė Lietuvos–Baltarusijos fronte. Pagal šeimos pasakojimą, anksčiau pas Dąbrowskį tarnavo ir vyresnysis Tado brolis Antanas-Vaclovas.
1919 m. gruodį Tadas buvo atleistas iš kariuomenės, kad galėtų tęsti mokslą. Tuo metu jam buvo vos 16 metų. Jis tęsė mokslą Vilniaus Joachimo Lelewelio gimnazijoje ir 1923 m. gegužės 23 d. išlaikė brandos egzaminus.
1923 m. tikriausiai įstojo į Lenkijos teosofų draugiją, kurią 1921 m. įkūrė Vanda Dynovska, gavusi Juzefo Pilsudskio sutikimą. Priklausė Vilniaus „Ananda“ rateliui. Gali būti, kad tuo laikotarpiu jo partnerė buvo Slava Banaševska, taip pat priklausiusi Teosofų draugijai. Liudvikas Hasas žodyne Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny nurodė ją kaip Tado Petržkevičiaus žmoną. Tačiau šios informacijos kol kas nepatvirtina joks žinomas šeimos dokumentas. 1924 m. į „Ananda“ ratelį taip pat įstojo pulkininkas Mykolas Tokarževskis-Karaševičius, 19-osios pėstininkų divizijos Vilniuje vadas, netrukus paaukštintas į brigados generolus. Tikriausiai jo įtakoje Tadas prisijungė prie Liberaliosios katalikų bažnyčios.
1924 m. rudenį Tadas pradėjo žemės ūkio studijas Aukštojoje žemės ūkio mokykloje Brno, o vėliau jas tęsė Vienoje, Universität für Bodenkultur. 1925 m. lapkritį įstojo į Varšuvos žemės ūkio mokyklos Žemės ūkio fakultetą. Prašyme savo tikėjimą nurodė kaip „laisvai katalikišką“.
1926 m. lapkritį jis dalyvavo Liberaliosios katalikų bažnyčios vyskupo Jameso Ingallo Wedgwoodo vizito Varšuvoje metu. Šio vizito metu gen. Mykolas Tokarževskis-Karaševičius buvo įšventintas šios bažnyčios kunigu. Tais pačiais metais Tadas trumpai buvo Lietuvoje, pas motiną. Iki 1941 m. į Lietuvą negrįžo, kad išvengtų privalomosios tarnybos Lietuvos kariuomenėje.
1928 m. Poznanėje Tadas vedė Zofiją-Antoniną Grzybowską. Su Zofija Grzybowska turėjo du sūnus: Tadą-Valerijoną (*1928) ir Jurgį-Lechą (*1930). Pirmojo sūnaus gimimas ir būtinybė išlaikyti šeimą tikriausiai buvo priežastis, dėl kurios jis nebaigė studijų. Jas nutraukė būdamas ketvirto kurso studentas 1928/1929 mokslo metais.
1929 m. rugpjūtį, būdamas Naardene, Nyderlanduose, jis pats buvo Liberaliosios katalikų bažnyčios vyskupo Jameso Ingallo Wedgwoodo įšventintas kunigu.
XX a. trečiojo dešimtmečio pabaigoje ir ketvirtojo dešimtmečio pradžioje Tadas Petržkevičius administravo Mężeniną — prie Bugo upės buvusį teosofinės ir masoniškos aplinkos vasaros susitikimų centrą. Nuo 1929 m. Mężeninas priklausė tam tikslui įsteigtam Žemės ūkio kultūros ir vasaros kolonijų kooperatyvui, vėliau pervadintam į Uroczysko Mężenin bičiulių kooperatyvą. Ten lankydavosi, be kita ko, gen. Mykolas Tokarževskis-Karaševičius, Janušas Korčakas ir kiti su Lenkijos teosofų draugija susiję asmenys. Tai patvirtina ir 1930 m. laikraštyje ABC paskelbtas straipsnis, kuriame Mężeninas apibūdintas kaip „teosofų vienuolynas“. Šiame straipsnyje Tadas „Pieczkiewiczius“, buvęs SGGW studentas, paminėtas kaip „teosofų vyskupas“ ir dvaro administratorius.
Ketvirtojo dešimtmečio pirmoje pusėje, po skyrybų, vedė Jadvygą Zielińską, su kuria turėjo du sūnus: Andrių-Joną (*1933) ir Lechą-Kristupą (*1935).
Jis buvo susijęs ne tik su teosofiniu judėjimu, bet ir su masonų aplinka. Pasak Liudviko Haso, buvo priimtas į Varšuvos ložę „Orzeł Biały“, veikusią Visuotinio mišriosios masonerijos ordino „Le Droit Humain“ jurisdikcijoje, o vėliau — šio ordino Lenkijos federacijoje.
Asmeniškai pažinojo Tadą-Ignacą Petržkevičių, Ignoto-Gerardo sūnų, kurį aplankė jo bute Varšuvoje XX a. trečiojo dešimtmečio pabaigoje.
1934 m. Tadas įstojo į Pasienio apsaugos korpusą. Iš pradžių tarnavo Budsłave, o vėliau KOP „Hoszcza“ batalione, prie sienos su SSRS. Ten ėjo švietimo karininko pareigas. Būdamas KOP „Hoszcza“ bataliono leitenantu, vadovybės nurodymu parengė ataskaitą apie Rovino apskrities Hoszczos valsčiaus socialinę ir švietimo padėtį.
1939 m. pavasarį pasitraukė iš kariuomenės ir su šeima persikėlė į Valažiną Naugarduko vaivadijoje, kur pradėjo eiti apskrities agronomo pareigas. Po 1939 m. rugsėjo 17 d. atsidūrė sovietų okupacijoje. Tuo metu buvo laikinai suimtas, tačiau netrukus paleistas ir toliau ėjo apskrities agronomo pareigas. Kaip pats 1939 m. lapkričio 13 d. rašė motinai į Panevėžį: „Priverstinai ilsėjausi tik savaitę — išėjau pagavęs pirmą utėlę.“ Toliau rašė: „esu старший агроном. Dirbu, todėl turiu ką valgyti.“
1941 m., vokiečiams užėmus Valažiną, jis ėjo tiksliau nežinomas pareigas miesto valdžioje. Pasinaudodamas savo padėtimi, padėjo pabėgti pažįstamiems žydams, kurie buvo suimti ir įkalinti rotušės rūsiuose. Dėl to jį įskundė vietinis lenkas antisemitas, o 1941 m. liepos 20 d. jį suėmė vokiečių lauko žandarmerija. Perduotas Gestapo žinion, kartu su kitais kaliniais buvo išvežtas į Minską Litewskį ir uždarytas tenykščiame kalėjime. Tikriausiai ten 1941 m. buvo sušaudytas.
Pokario paieškos, vykdytos per Lenkijos Raudonąjį Kryžių, rezultatų nedavė. Nepavyko nustatyti nei jo mirties datos, nei vietos.
Po vyro suėmimo, 1941 m. rudenį, Jadvyga Vadauskienė-Petržkevičienė su sūnumis paliko Valažiną ir persikėlė pas anytą į Panevėžį, o vėliau – į jos dvarą Birželiuose. Pasibaigus karui, su sūnumis grįžo į Lenkiją — per Varšuvą į Mężeniną, kur atkurtoje Uroczysko Mężenin bičiulių kooperatyve dirbo virėja.
Vaikystėje gyveno su tėvais Ventspilyje. Iš šio laikotarpio yra išlikusios šeimos fotografijos, padarytos Leizingerio fotografijos ateljė. Nuo 1905 m. Petržkevičių šeima gyveno Archangelske; iš ten yra kilusios kitos fotografijos, padarytos M. T. Sorokino ateljė. Nuo 1912 m. Petržkevičiai jau gyveno Sankt Peterburge, iš pradžių Ertielevo skersgatvyje Nr. 3, o nuo 1914 m. Gatčinos gatvėje Nr. 7. Sankt Peterburge Tadas tikriausiai lankė privačią berniukų gimnaziją prie Šv. Kotrynos bažnyčios. 1918 m. Teresa-Kristina su motina Jakobina ir sūnumis paliko Petrogradą ir grįžo į Lietuvą, netrukus — į Vilnių, kur Tadas tęsė mokslą Joachimo Lelewelio valstybinėje gimnazijoje.
Mokslą nutraukė, kad įstotų į 1-ąjį Vilniaus ulonų pulką, kuris 1919 m. birželį buvo pertvarkytas į 13-ąjį ulonų pulką. Jame tarnavo nuo 1919 m. gegužės iki gruodžio, vadovaujamas majoro Vladislovo Dąbrowskio. Vado pavaduotojas buvo rotmistras Jurgis Dąbrowskis „Łupaszka“. Tuo laikotarpiu pulkas veikė Lietuvos–Baltarusijos fronte. Pagal šeimos pasakojimą, anksčiau pas Dąbrowskį tarnavo ir vyresnysis Tado brolis Antanas-Vaclovas.
1919 m. gruodį Tadas buvo atleistas iš kariuomenės, kad galėtų tęsti mokslą. Tuo metu jam buvo vos 16 metų. Jis tęsė mokslą Vilniaus Joachimo Lelewelio gimnazijoje ir 1923 m. gegužės 23 d. išlaikė brandos egzaminus.
1923 m. tikriausiai įstojo į Lenkijos teosofų draugiją, kurią 1921 m. įkūrė Vanda Dynovska, gavusi Juzefo Pilsudskio sutikimą. Priklausė Vilniaus „Ananda“ rateliui. Gali būti, kad tuo laikotarpiu jo partnerė buvo Slava Banaševska, taip pat priklausiusi Teosofų draugijai. Liudvikas Hasas žodyne Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny nurodė ją kaip Tado Petržkevičiaus žmoną. Tačiau šios informacijos kol kas nepatvirtina joks žinomas šeimos dokumentas. 1924 m. į „Ananda“ ratelį taip pat įstojo pulkininkas Mykolas Tokarževskis-Karaševičius, 19-osios pėstininkų divizijos Vilniuje vadas, netrukus paaukštintas į brigados generolus. Tikriausiai jo įtakoje Tadas prisijungė prie Liberaliosios katalikų bažnyčios.
1924 m. rudenį Tadas pradėjo žemės ūkio studijas Aukštojoje žemės ūkio mokykloje Brno, o vėliau jas tęsė Vienoje, Universität für Bodenkultur. 1925 m. lapkritį įstojo į Varšuvos žemės ūkio mokyklos Žemės ūkio fakultetą. Prašyme savo tikėjimą nurodė kaip „laisvai katalikišką“.
1926 m. lapkritį jis dalyvavo Liberaliosios katalikų bažnyčios vyskupo Jameso Ingallo Wedgwoodo vizito Varšuvoje metu. Šio vizito metu gen. Mykolas Tokarževskis-Karaševičius buvo įšventintas šios bažnyčios kunigu. Tais pačiais metais Tadas trumpai buvo Lietuvoje, pas motiną. Iki 1941 m. į Lietuvą negrįžo, kad išvengtų privalomosios tarnybos Lietuvos kariuomenėje.
1928 m. Poznanėje Tadas vedė Zofiją-Antoniną Grzybowską. Su Zofija Grzybowska turėjo du sūnus: Tadą-Valerijoną (*1928) ir Jurgį-Lechą (*1930). Pirmojo sūnaus gimimas ir būtinybė išlaikyti šeimą tikriausiai buvo priežastis, dėl kurios jis nebaigė studijų. Jas nutraukė būdamas ketvirto kurso studentas 1928/1929 mokslo metais.
1929 m. rugpjūtį, būdamas Naardene, Nyderlanduose, jis pats buvo Liberaliosios katalikų bažnyčios vyskupo Jameso Ingallo Wedgwoodo įšventintas kunigu.
XX a. trečiojo dešimtmečio pabaigoje ir ketvirtojo dešimtmečio pradžioje Tadas Petržkevičius administravo Mężeniną — prie Bugo upės buvusį teosofinės ir masoniškos aplinkos vasaros susitikimų centrą. Nuo 1929 m. Mężeninas priklausė tam tikslui įsteigtam Žemės ūkio kultūros ir vasaros kolonijų kooperatyvui, vėliau pervadintam į Uroczysko Mężenin bičiulių kooperatyvą. Ten lankydavosi, be kita ko, gen. Mykolas Tokarževskis-Karaševičius, Janušas Korčakas ir kiti su Lenkijos teosofų draugija susiję asmenys. Tai patvirtina ir 1930 m. laikraštyje ABC paskelbtas straipsnis, kuriame Mężeninas apibūdintas kaip „teosofų vienuolynas“. Šiame straipsnyje Tadas „Pieczkiewiczius“, buvęs SGGW studentas, paminėtas kaip „teosofų vyskupas“ ir dvaro administratorius.
Ketvirtojo dešimtmečio pirmoje pusėje, po skyrybų, vedė Jadvygą Zielińską, su kuria turėjo du sūnus: Andrių-Joną (*1933) ir Lechą-Kristupą (*1935).
Jis buvo susijęs ne tik su teosofiniu judėjimu, bet ir su masonų aplinka. Pasak Liudviko Haso, buvo priimtas į Varšuvos ložę „Orzeł Biały“, veikusią Visuotinio mišriosios masonerijos ordino „Le Droit Humain“ jurisdikcijoje, o vėliau — šio ordino Lenkijos federacijoje.
Asmeniškai pažinojo Tadą-Ignacą Petržkevičių, Ignoto-Gerardo sūnų, kurį aplankė jo bute Varšuvoje XX a. trečiojo dešimtmečio pabaigoje.
1934 m. Tadas įstojo į Pasienio apsaugos korpusą. Iš pradžių tarnavo Budsłave, o vėliau KOP „Hoszcza“ batalione, prie sienos su SSRS. Ten ėjo švietimo karininko pareigas. Būdamas KOP „Hoszcza“ bataliono leitenantu, vadovybės nurodymu parengė ataskaitą apie Rovino apskrities Hoszczos valsčiaus socialinę ir švietimo padėtį.
1939 m. pavasarį pasitraukė iš kariuomenės ir su šeima persikėlė į Valažiną Naugarduko vaivadijoje, kur pradėjo eiti apskrities agronomo pareigas. Po 1939 m. rugsėjo 17 d. atsidūrė sovietų okupacijoje. Tuo metu buvo laikinai suimtas, tačiau netrukus paleistas ir toliau ėjo apskrities agronomo pareigas. Kaip pats 1939 m. lapkričio 13 d. rašė motinai į Panevėžį: „Priverstinai ilsėjausi tik savaitę — išėjau pagavęs pirmą utėlę.“ Toliau rašė: „esu старший агроном. Dirbu, todėl turiu ką valgyti.“
1941 m., vokiečiams užėmus Valažiną, jis ėjo tiksliau nežinomas pareigas miesto valdžioje. Pasinaudodamas savo padėtimi, padėjo pabėgti pažįstamiems žydams, kurie buvo suimti ir įkalinti rotušės rūsiuose. Dėl to jį įskundė vietinis lenkas antisemitas, o 1941 m. liepos 20 d. jį suėmė vokiečių lauko žandarmerija. Perduotas Gestapo žinion, kartu su kitais kaliniais buvo išvežtas į Minską Litewskį ir uždarytas tenykščiame kalėjime. Tikriausiai ten 1941 m. buvo sušaudytas.
Pokario paieškos, vykdytos per Lenkijos Raudonąjį Kryžių, rezultatų nedavė. Nepavyko nustatyti nei jo mirties datos, nei vietos.
Po vyro suėmimo, 1941 m. rudenį, Jadvyga Vadauskienė-Petržkevičienė su sūnumis paliko Valažiną ir persikėlė pas anytą į Panevėžį, o vėliau – į jos dvarą Birželiuose. Pasibaigus karui, su sūnumis grįžo į Lenkiją — per Varšuvą į Mężeniną, kur atkurtoje Uroczysko Mężenin bičiulių kooperatyve dirbo virėja.
Tadeusz Wadowski Pietrzkiewicz was the son of Piotr-Sylwester Wadowski Pietrzkiewicz of the Ostoja coat of arms and Teresa-Krystyna née Antonowicz of the Andrault de Buy coat of arms. He was born on 10 November 1903 in Windawa (Ventspils), Latvia. He had two brothers: Antoni-Wacław and Andrzej-Władysław.
In childhood he lived with his parents in Windawa. Family photographs taken in Leizinger’s photographic studio date from this period. From 1905 the Pietrzkiewicz family stayed in Arkhangelsk, where further photographs were taken, in the studio of M. T. Sorokin. From 1912 the Pietrzkiewiczes were already living in St Petersburg, initially at 3 Ertielew Lane, and from 1914 at 7 Gatchinskaya Street. In St Petersburg Tadeusz probably attended the Private Boys’ Gymnasium at St Catherine’s Church. In 1918 Teresa-Krystyna, together with her mother Jakobina and her sons, left Petrograd and returned to Lithuania, and soon afterwards to Vilnius, where Tadeusz continued his education at the Joachim Lelewel State Gymnasium.
He interrupted his education in order to join the 1st Vilnius Uhlan Regiment, which in June 1919 was transformed into the 13th Uhlan Regiment. He served in it from May to December 1919 under the command of Major Władysław Dąbrowski. The deputy commander was Captain Jerzy Dąbrowski, known as “Łupaszka”. During this period the regiment operated on the Lithuanian-Belarusian front. According to family tradition, Tadeusz’s elder brother Antoni-Wacław had also served earlier under Dąbrowski.
In December 1919 Tadeusz was released from military service in order to continue his education. He was then only 16 years old. He continued his studies at the Joachim Lelewel Gymnasium in Vilnius and passed his final secondary-school examination on 23 May 1923.
In 1923 he probably joined the Polish Theosophical Society, founded in 1921 by Wanda Dynowska with the consent of Józef Piłsudski. He belonged to the “Ananda” circle in Vilnius. It is possible that at that time his partner was Sława Banaszewska, who also belonged to the Theosophical Society. Ludwik Hass, in his dictionary Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, identified her as the wife of Tadeusz Pietrzkiewicz. This information, however, has so far not been confirmed by any known family document. In 1924 Colonel Michał Tokarzewski-Karaszewicz, commander of the 19th Infantry Division in Vilnius and soon promoted to brigadier general, also joined the “Ananda” circle. It was probably under his influence that Tadeusz joined the Liberal Catholic Church.
In the autumn of 1924 Tadeusz began agricultural studies at the Higher School of Agriculture in Brno, and then continued them in Vienna, at the Universität für Bodenkultur. In November 1925 he enrolled in the Faculty of Agriculture of the Warsaw University of Life Sciences - SGGW. In his application he described his religion as “Free Catholic”.
In November 1926 he was present during the visit of James Ingall Wedgwood, bishop of the Liberal Catholic Church, to Warsaw. During this visit Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz was ordained a priest of that church. In the same year Tadeusz stayed briefly in Lithuania, with his mother. Until 1941 he did not return to Lithuania, in order to avoid compulsory military service in the Lithuanian army.
In 1928, in Poznań, Tadeusz married Zofia-Antonina Grzybowska. With Zofia Grzybowska he had two sons: Tadeusz-Walery (*1928) and Jerzy-Lech (*1930). The birth of his first son and the need to provide for his family were probably the reason why he did not complete his studies. He discontinued them as a fourth-year student in the academic year 1928/1929.
In August 1929, during a stay in Naarden in the Netherlands, he himself was ordained a priest of the Liberal Catholic Church by Bishop James Ingall Wedgwood.
At the turn of the 1920s and 1930s Tadeusz Pietrzkiewicz administered Mężenin, a summer meeting centre on the Bug River for the theosophical and Masonic milieu. From 1929 Mężenin belonged to the Cooperative of Agricultural Culture and Summer Colonies, established for this purpose and later renamed the Cooperative of Friends of the Mężenin Retreat. Among those who visited it were Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Janusz Korczak and others connected with the Polish Theosophical Society. This is also confirmed by a 1930 press article published in the newspaper ABC, which described Mężenin as a “monastery of the theosophists”. In that article Tadeusz “Pieczkiewicz”, a former student of the Warsaw University of Life Sciences, was mentioned as the “bishop of the theosophists” and administrator of the estate.
In the first half of the 1930s, after his divorce, he married Jadwiga Zielińska, with whom he had two sons: Andrzej-Jan (*1933) and Lech-Krzysztof (*1935).
He was connected not only with the theosophical movement, but also with the Masonic milieu. According to Ludwik Hass, he was admitted to the Warsaw lodge “Orzeł Biały” (“White Eagle”), operating under the jurisdiction, and later within the Polish Federation, of the Universal Order of Co-Freemasonry “Le Droit Humain”.
He knew Tadeusz-Ignacy Pietrzkiewicz, son of Ignacy-Gerard, personally, and visited him in his Warsaw apartment in the late 1920s.
In 1934 Tadeusz joined the Border Protection Corps. He served initially in Budsław, and then in the KOP “Hoszcza” battalion, on the border with the USSR. There he held the position of educational officer. As a lieutenant of the KOP “Hoszcza” battalion, acting on the orders of his superiors, he prepared a report on the social and educational situation of the Hoszcza commune in Równe county.
In the spring of 1939 he left the army and moved with his family to Wołożyn in Nowogródek Voivodeship, where he took up the post of county agronomist. After 17 September 1939 he found himself under Soviet occupation. He was temporarily arrested at that time, but was soon released and continued to serve as county agronomist. As he himself wrote to his mother in Panevėžys on 13 November 1939: “I was forcibly resting for only a week — I got out after catching the first louse.” He continued: “I am старший агроном. I work, so I have something to eat.”
In 1941, after Wołożyn was taken by the Germans, he held an unspecified position in the municipal authorities. Using his position, he helped Jewish acquaintances who had been arrested and imprisoned in the cellars of the town hall to escape. For this he was denounced by a local Polish antisemite, and then, on 20 July 1941, arrested by the German field gendarmerie. Handed over to the Gestapo, he was transported with other prisoners to Minsk Litewski and imprisoned there. He was probably shot there in 1941.
Post-war searches conducted through the Polish Red Cross brought no result. Neither the date nor the place of his death has been established.
After her husband’s arrest, in the autumn of 1941, Jadwiga Pietrzkiewiczowa left Wołożyn with her sons and moved to her mother-in-law in Panevėžys, and later to her estate in Birżały. After the end of the war she returned with her sons to Poland, through Warsaw, to Mężenin, where she worked as a cook in the re-established Cooperative of Friends of the Mężenin Retreat.
In childhood he lived with his parents in Windawa. Family photographs taken in Leizinger’s photographic studio date from this period. From 1905 the Pietrzkiewicz family stayed in Arkhangelsk, where further photographs were taken, in the studio of M. T. Sorokin. From 1912 the Pietrzkiewiczes were already living in St Petersburg, initially at 3 Ertielew Lane, and from 1914 at 7 Gatchinskaya Street. In St Petersburg Tadeusz probably attended the Private Boys’ Gymnasium at St Catherine’s Church. In 1918 Teresa-Krystyna, together with her mother Jakobina and her sons, left Petrograd and returned to Lithuania, and soon afterwards to Vilnius, where Tadeusz continued his education at the Joachim Lelewel State Gymnasium.
He interrupted his education in order to join the 1st Vilnius Uhlan Regiment, which in June 1919 was transformed into the 13th Uhlan Regiment. He served in it from May to December 1919 under the command of Major Władysław Dąbrowski. The deputy commander was Captain Jerzy Dąbrowski, known as “Łupaszka”. During this period the regiment operated on the Lithuanian-Belarusian front. According to family tradition, Tadeusz’s elder brother Antoni-Wacław had also served earlier under Dąbrowski.
In December 1919 Tadeusz was released from military service in order to continue his education. He was then only 16 years old. He continued his studies at the Joachim Lelewel Gymnasium in Vilnius and passed his final secondary-school examination on 23 May 1923.
In 1923 he probably joined the Polish Theosophical Society, founded in 1921 by Wanda Dynowska with the consent of Józef Piłsudski. He belonged to the “Ananda” circle in Vilnius. It is possible that at that time his partner was Sława Banaszewska, who also belonged to the Theosophical Society. Ludwik Hass, in his dictionary Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, identified her as the wife of Tadeusz Pietrzkiewicz. This information, however, has so far not been confirmed by any known family document. In 1924 Colonel Michał Tokarzewski-Karaszewicz, commander of the 19th Infantry Division in Vilnius and soon promoted to brigadier general, also joined the “Ananda” circle. It was probably under his influence that Tadeusz joined the Liberal Catholic Church.
In the autumn of 1924 Tadeusz began agricultural studies at the Higher School of Agriculture in Brno, and then continued them in Vienna, at the Universität für Bodenkultur. In November 1925 he enrolled in the Faculty of Agriculture of the Warsaw University of Life Sciences - SGGW. In his application he described his religion as “Free Catholic”.
In November 1926 he was present during the visit of James Ingall Wedgwood, bishop of the Liberal Catholic Church, to Warsaw. During this visit Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz was ordained a priest of that church. In the same year Tadeusz stayed briefly in Lithuania, with his mother. Until 1941 he did not return to Lithuania, in order to avoid compulsory military service in the Lithuanian army.
In 1928, in Poznań, Tadeusz married Zofia-Antonina Grzybowska. With Zofia Grzybowska he had two sons: Tadeusz-Walery (*1928) and Jerzy-Lech (*1930). The birth of his first son and the need to provide for his family were probably the reason why he did not complete his studies. He discontinued them as a fourth-year student in the academic year 1928/1929.
In August 1929, during a stay in Naarden in the Netherlands, he himself was ordained a priest of the Liberal Catholic Church by Bishop James Ingall Wedgwood.
At the turn of the 1920s and 1930s Tadeusz Pietrzkiewicz administered Mężenin, a summer meeting centre on the Bug River for the theosophical and Masonic milieu. From 1929 Mężenin belonged to the Cooperative of Agricultural Culture and Summer Colonies, established for this purpose and later renamed the Cooperative of Friends of the Mężenin Retreat. Among those who visited it were Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Janusz Korczak and others connected with the Polish Theosophical Society. This is also confirmed by a 1930 press article published in the newspaper ABC, which described Mężenin as a “monastery of the theosophists”. In that article Tadeusz “Pieczkiewicz”, a former student of the Warsaw University of Life Sciences, was mentioned as the “bishop of the theosophists” and administrator of the estate.
In the first half of the 1930s, after his divorce, he married Jadwiga Zielińska, with whom he had two sons: Andrzej-Jan (*1933) and Lech-Krzysztof (*1935).
He was connected not only with the theosophical movement, but also with the Masonic milieu. According to Ludwik Hass, he was admitted to the Warsaw lodge “Orzeł Biały” (“White Eagle”), operating under the jurisdiction, and later within the Polish Federation, of the Universal Order of Co-Freemasonry “Le Droit Humain”.
He knew Tadeusz-Ignacy Pietrzkiewicz, son of Ignacy-Gerard, personally, and visited him in his Warsaw apartment in the late 1920s.
In 1934 Tadeusz joined the Border Protection Corps. He served initially in Budsław, and then in the KOP “Hoszcza” battalion, on the border with the USSR. There he held the position of educational officer. As a lieutenant of the KOP “Hoszcza” battalion, acting on the orders of his superiors, he prepared a report on the social and educational situation of the Hoszcza commune in Równe county.
In the spring of 1939 he left the army and moved with his family to Wołożyn in Nowogródek Voivodeship, where he took up the post of county agronomist. After 17 September 1939 he found himself under Soviet occupation. He was temporarily arrested at that time, but was soon released and continued to serve as county agronomist. As he himself wrote to his mother in Panevėžys on 13 November 1939: “I was forcibly resting for only a week — I got out after catching the first louse.” He continued: “I am старший агроном. I work, so I have something to eat.”
In 1941, after Wołożyn was taken by the Germans, he held an unspecified position in the municipal authorities. Using his position, he helped Jewish acquaintances who had been arrested and imprisoned in the cellars of the town hall to escape. For this he was denounced by a local Polish antisemite, and then, on 20 July 1941, arrested by the German field gendarmerie. Handed over to the Gestapo, he was transported with other prisoners to Minsk Litewski and imprisoned there. He was probably shot there in 1941.
Post-war searches conducted through the Polish Red Cross brought no result. Neither the date nor the place of his death has been established.
After her husband’s arrest, in the autumn of 1941, Jadwiga Pietrzkiewiczowa left Wołożyn with her sons and moved to her mother-in-law in Panevėžys, and later to her estate in Birżały. After the end of the war she returned with her sons to Poland, through Warsaw, to Mężenin, where she worked as a cook in the re-established Cooperative of Friends of the Mężenin Retreat.
1. ŻONA: Zofia Grzybowska
POTOMSTWO:
2. ŻONA: Jadwiga Zielińska
POTOMSTWO:
POTOMSTWO:
2. ŻONA: Jadwiga Zielińska
POTOMSTWO:
Andrzej-Jan |
Lech-Krzysztof
RODZEŃSTWO:
ŹRÓDŁA:
- 1919. List Teresy-Krystyny z Antonowiczów Pietrzkiewiczowej do syna Tadeusza - archiwum rodzinne.
- 1923. Świadectwo dojrzałości Tadeusza Pietrzkiewicza z 14 czerwca 1923 r. - Archiwum SGGW w Warszawie.
- 1924. Zaświadczenie Wyższej Szkoły Rolniczej w Brnie dla Tadeusza Pietrzkiewicza - archiwum rodzinne.
- 1925. Zaświadczenie Universität für Bodenkultur w Wiedniu dla Tadeusza Pietrzkiewicza - Archiwum SGGW w Warszawie.
- 1925. Akta personalne Tadeusza Pietrzkiewicza w archiwum Universität für Bodenkultur Wien oraz zaświadczenie Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu z 12 czerwca 1925 r. - archiwum rodzinne.
- 1925. Formularz wniosku Tadeusza Wadowskiego Pietrzkiewicza o przyjęcia na studia - Archiwum SGGW w Warszawie.
- 1930. ABC, 16 września, nr 261, artykuł „W »klasztorze« teozofów”.
- 1934. Raport porucznika Tadeusza Pietrzkiewicza, Baon KOP „Hoszcza”, w sprawie gminy Hoszcza powiatu rówieńskiego w: Kresy w oczach oficerów KOP, red. J. Widacki.
- Pocztówka Tadeusza Wadowskiego Pietrzkiewicza z Wołożyna do matki Teresy Pietrzkiewiczowej w Poniewieżu, 13 listopada 1939 r. — archiwum rodzinne.
- 1949. Odpis oświadczenia Marii i Feliksa Wolskich z 10 sierpnia 1949 r. — archiwum rodzinne.
- O Witkacym – po kądzieli. Rozmawiała Krystyna Nastulanka, „Polityka” 1980, nr 34, s.9.
- 1996. Pismo SGGW z 29 marca 1996 r. dotyczące studiów Tadeusza Pietrzkiewicza — archiwum rodzinne.
- 1997. Pismo Archiwum Straży Granicznej nr 740 z 9 czerwca 1997 r. dotyczące służby Tadeusza Pietrzkiewicza w batalionach KOP „Budsław” i „Hoszcza” — archiwum rodzinne.
- Karolina Maria Hess, Polska myśl teozoficzna a idee światowego Towarzystwa Teozoficznego w latach 1905–1939. Krytyczna analiza wybranych wątków filozoficznych, praca doktorska, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2020.
- Korespondencja z dr Karoliną Marią Hess dotycząca święceń Tadeusza Pietrzkiewicza w Naarden i kwerendy w archiwum Liberalnego Kościoła Katolickiego.
- Ludwik Hass, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1999.
- Daniel Bargiełowski, Po trzykroć pierwszy. Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1999.