Antoni-Wacław Wadowski Pietrzkiewicz

Pokolenie XII

Antoni-Wacław Wadowski Pietrzkiewicz był synem Piotra-Sylwestra Wadowskiego Pietrzkiewicza herbu Ostoja i Teresy-Krystyny z Antonowiczów herbu Andrault de Buy. Urodził się w 1902 roku w czasie wakacyjnego pobytu rodziców w Birżałach, majątku jego babki Jakobiny-Ludwiki z Grużewskich Antonowiczowej, położonym w gminie Pumpiany.

Miał młodszych braci: Tadeusza i Andrzeja-Władysława.

W 1903 roku ojciec Antoniego-Wacława, Piotr-Sylwester, po ukończeniu studiów otrzymał posadę w zarządzie portu w Windawie (Ventspils). Tam przeprowadziła się rodzina i tam przyszedł na świat jego młodszy brat Tadeusz.

W 1905 roku Antoni-Wacław wraz z rodzicami przeprowadził się do Archangielska, gdzie jego ojciec otrzymał kolejną posadę. Rodzina Pietrzkiewiczów mieszkała w Archangielsku do 1912 roku. Od 1912 roku Pietrzkiewiczowie mieszkali już w Petersburgu, początkowo w Zaułku Ertielewa pod nr 3, a od 1914 roku przy ulicy Gatczińskiej nr 7. W Petersburgu Antoni-Wacław uczęszczał do rosyjskiego gimnazjum.

W czerwcu 1918 roku Antoni-Wacław wrócił z matką, babką Jakobiną oraz braćmi Tadeuszem i Andrzejem na Litwę, do majątku Birżały. Ojciec, Piotr-Sylwester, pozostał w Piotrogrodzie. Pod koniec sierpnia tego samego roku Teresa-Krystyna wyjechała z synami do Wilna, aby zapisać ich do polskiej szkoły.

Ze wspomnień jego córki Teresy wynika, że najprawdopodobniej w grudniu 1918 roku porzucił szkołę i wstąpił do oddziałów Samoobrony Wileńskiej, do konnego oddziału rtm. Władysława Dąbrowskiego. Z oddziałem tym przeszedł cały szlak bojowy, brał udział w oswobodzeniu Wilna, a w 1920 roku walczył w obronie Warszawy, gdzie został ranny.

Po zakończeniu wojny do szkoły już nie wrócił. W 1922 roku w Wilnie ożenił się z Marią Szalewiczówną, z którą miał córkę Teresę (*1922). Małżeństwo nie było udane. W 1925 roku Teresa-Krystyna Pietrzkiewiczowa przyjechała z Birżał do Wilna, a następnie wróciła na Litwę z wnuczką Teresą. Od tego czasu córka Antoniego-Wacława mieszkała przy babce, w Poniewieżu.

Dnia 1 grudnia 1927 roku Antoni-Wacław, pozostawiwszy w Wilnie żonę, z którą był już w separacji, nielegalnie przekroczył linię demarkacyjną pomiędzy Polską i Litwą, aby wrócić do matki i córki mieszkających w Poniewieżu. Nie został odesłany na polską stronę, ponieważ przedstawił dokumenty potwierdzające, że urodził się na Litwie.

W listopadzie 1928 roku litewskie władze prowadziły postępowanie w sprawie jego obywatelstwa. Przesłuchano wówczas Teresę-Krystynę Pietrzkiewiczową, świadków znających rodzinę oraz samego Antoniego-Wacława. Zebrane zeznania miały potwierdzić jego urodzenie na Litwie, litewskie pochodzenie rodziców oraz związki rodziny z Birżałami i Poniewieżem.

Kara za przekroczenie linii demarkacyjnej została mu darowana na podstawie amnestii. Po nadaniu litewskiego obywatelstwa został zmuszony do odbycia służby wojskowej w armii litewskiej. Przebieg i miejsce tej służby nie są znane. W latach 1928–1940 pozostawał praktycznie na utrzymaniu matki i dorabiał udzielaniem korepetycji.

Po aneksji Litwy przez Związek Sowiecki w czerwcu 1940 roku podjął pracę w brygadzie remontowej Rady Miejskiej w Poniewieżu. Latem tego roku ożenił się z Emilią Szymkiewiczówną, nauczycielką rysunku w polskim gimnazjum w Poniewieżu. Emilia od kilku lat mieszkała z siostrą i bratem w domu jego matki w Poniewieżu, a ich romans był publiczną tajemnicą.

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej i zajęciu Litwy przez wojska niemieckie władze okupacyjne zarządziły powrót właścicieli do zrabowanych majątków. W ten sposób Antoni-Wacław wrócił do Birżał, gdzie z dawnego majątku pozostało zaledwie 13 ha ziemi. Po krótkim pobycie w Poniewieżu zamieszkała tam również jego bratowa Jadwiga z synami Andrzejem i Leszkiem. Nie trwało to jednak długo, ponieważ już w 1943 roku Antoni-Wacław został wysiedlony z majątku, który przekazano niemieckim kolonistom, Johanowi i Emilii Baur. Przeprowadził się wówczas do brata żony, do Łokian (Lokinė), gdzie przyszła na świat jego córka Zofia (*1943).

Po ponownym zajęciu Litwy przez Związek Sowiecki w 1944 roku Antoni-Wacław wrócił na krótko do Birżał, a potem do Poniewieża, gdzie znalazł pracę w miejskiej brygadzie budowlanej.

Jesienią 1944 roku został aresztowany przez NKWD. W trakcie rewizji w domu znaleziono niemieckie nuty oraz litewski kalendarz ze zdjęciem Hitlera. Pod zarzutem kolaboracji z Niemcami został skazany na 5 lat więzienia i zesłanie na Syberię. Wówczas napisał wiersz dla córki Teresy, w którym wspomniał przodka walczącego z Moskalami, którego krzyż Virtuti Militari zdobił ołtarz w kiejdańskiej farze. Po dwuletnim pobycie w więzieniu w Poniewieżu, w styczniu 1947 roku został zesłany na Sachalin, a później do Kraju Krasnojarskiego.

Po 5 latach katorgi zwolniono go bez prawa powrotu na Litwę. Zginął w wieku 48 lat, potrącony przez samochód 22 stycznia 1951 roku. Pochowany został w miejscowości Razdolnoje, w rejonie uderejskim, obecnie motygińskim, w Kraju Krasnojarskim.

Jego żona Emilia z córką Zofią opuściły Litwę i przyjechały do Polski w 1956 roku.